Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Dönem

Özet: 1 Ekim 2026 itibarıyla ne değişti?

TCMB'nin yurt dışı kaynaklı dövizlerin TL'ye dönüşümüne verdiği destekte yeni uygulama talimatı 1 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi; 26.01.2023 tarihli eski talimat kaldırıldı. Yeni sistem "döviz almama" taahhüdü yerine firmanın döviz pozisyonuna ve katma değerine bakıyor.

Destek oranı %3'tür ve TCMB'ye fiilen satılan döviz üzerinden hesaplanır. Aşağıdaki sorular, mükelleflerimizin pratikte en çok karşılaşacağı konuları özetler.

A. Temel esaslar

1. Destek nasıl hesaplanır, hangi kur kullanılır? TCMB'ye satılan döviz, satış günü saat 11.00'de ilan edilen TCMB döviz alış kuruyla TL'ye çevrilir; bu tutarın %3'ü destek olarak ödenir. İhracat bedelinin tamamı değil, yalnızca TCMB'ye fiilen satılan kısım esas alınır.

Örnek: 50.000 USD satış x 42,50 TL = 2.125.000 TL ^ destek 63.750 TL. Banka bu destekten en fazla %1 (637,50 TL) komisyon kesebilir.

2. Destek alan firma sonradan döviz alabilir mi? Evet. Döviz almama taahhüdü ve eski transfer kısıtları kalktı. Ancak sonraki her başvuruda %10 döviz pozisyon şartı yeniden aranır.

3. TCMB'ye satılan döviz iade edilir mi? Hayır, hiçbir koşulda. Destek sonradan reddedilse bile satış geri alınmaz. Bu yüzden limit ve şartlar satıştan önce kontrol edilmelidir.

4. Hangi döviz cinsleri satılabilir? Doğrudan USD, EUR ve GBP. TCMB'nin işlem yaptığı diğer dövizler banka tarafından bunlardan birine çevrilerek satılır.

B. Kimler yararlanabilir?

5. Hangi firmalar kapsamda? Türkiye'de yerleşik, tüzel kişiliği olan firmalar: ihracatçılar, döviz kazandırıcı hizmet sunanlar, şartlarını sağlayan serbest bölge firmaları ve aracılı ihracatta tedarikçi/imalatçılar.

Şahıs işletmeleri ve gerçek kişi tacirler kapsam dışıdır.

6.Hangi gelirler destek alır? Mal ihracatı bedelleri, döviz kazandırıcı hizmet gelirleri, Türkiye'de yabancılara verilen belirli hizmetlerden elde edilen dövizler ve serbest bölgeden yalnızca yurt dışına yapılan satışların bedelleri.

%10 döviz pozisyon oranı ve bildirim formu

7. Oran nasıl hesaplanır? Hazır döviz varlıkları, son yıllık beyannamedeki net satış hasılatı ile yıl sonu aktif toplamından büyük olana bölünür. Sonuç %10 veya altında olmalıdır.

Hazır döviz varlıkları: kasa + alınan çekler + bankalar - verilen çekler ve ödeme emirleri + diğer hazır değerler + menkul kıymetler + ortak, iştirak ve bağlı ortaklıklardan alacaklar.

Örnek (hazır döviz varlığı 12.000.000 TL):

8. Döviz borçları ve ticari alacaklar hesaba girer mi? Hayır. Formda krediler, ticari borçlar ve 1.7 Ticari Alacaklar oran hesabında kullanılmıyor; yani "varlık eksi borç" şeklinde net pozisyon yapılmıyor. Uygulamada en çok tereddüt edilen nokta budur.

9. Formu kim hazırlar, ne kadar geçerlidir? Form SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp imzalanır, firma yetkilileri teyit edip imzalar. Düzenleme tarihinden itibaren 15 gün geçerlidir; bu sürede birden fazla işlemde kullanılabilir, ancak banka her başvuruda şartları yeniden kontrol eder.

10. Formdaki dövizler hangi kurla TL'ye çevrilir? İşlem günü kuru değil, içinde bulunulan yılın ilk iş günündeki TCMB döviz alış kuru kullanılır; altında Borsa İstanbul'un aynı gün fiyatı esas alınır. En sık hata yapılan alanlardan biridir.

11. Birden fazla banka ile çalışan firma ne yapmalı? Form tüm bankalardaki varlıkları içermeli; her bankaya ayrı imzalı nüsha verilir. Faaliyet belgesinin aslı bir kez verildikten sonra, aynı meslek mensubunun üç ay içinde düzenlediği formlarda yeniden istenmez.

D. Satış limiti ve destek tavanı

12. Firma istediği kadar döviz satıp destek alabilir mi? Hayır. İki ayrı sınır vardır ve karıştırılmamalıdır:

• Firma satış limiti: Destekli satılabilecek döviz tutarı. TCMB hesaplar: faaliyet kârı (GİB'e beyan edilen) + 12 aylık işgücü maliyeti (SGK'ya bildirilen ücretler ve işveren primleri). Ocak ve Temmuz'da güncellenir.

• Destek tavanı: Bir takvim yılında alınabilecek azami destek, 100 milyon TL. Bu bir satış limiti değildir; tavana ulaşmak için yaklaşık 3,33 milyar TL'lik destekli satış gerekir.

13. 1 Ekim-31 Aralık 2026 döneminde ne uygulanır? Her iki sınıra 0,25 katsayısı uygulanır: destek tavanı 25 milyon TL, satış limiti yıllık limitin dörtte biridir. Firma bu iki sınırdan hangisine önce takılırsa onunla sınırlı kalır.

Örnek:

E. Özel durumlar

15. Reeskont kredisi kullanan firma destek alamaz mı? Her reeskont kredisi engel değildir. Yasak, ilgili reeskont düzenlemelerinin Ek-4 hükmü kapsamındaki (kredi garanti kurumu kefaletli, yabancı para cinsinden) kredilere yöneliktir ve kredi vadesi boyunca sürer. Standart TL reeskont kredisi tek başına engel oluşturmaz; kredinin hangi madde kapsamında kullandırıldığı kredi dosyasından teyit edilmelidir.

16. Hesaba gelen ihracat bedeli kullanılabilir mi? Destek planlanıyorsa kullanılmamalıdır. Bedelin hesaba geldiği tarihten destek talebine kadar bakiyenin gelen tutarın altına düşmediğini banka görmek ister. Harcanıp başka kaynaktan döviz konulması kural olarak yeterli sayılmaz.

Örnek: 80.000 USD ihracat bedeli geldi, 30.000 USD ödemede kullanıldı, sonra başka hesaptan 30.000 USD aktarıldı. Bakiye yine 80.000 USD olsa da destek açısından risklidir.

17. Aracılı ihracatta tedarikçi destek alabilir mi? Evet. Aracı ihracatçının getirdiği peşin olmayan bedel, tedarikçi/imalatçı adına TCMB'ye satılabilir; destek doğrudan tedarikçinin hesabına ödenir ve tedarikçinin kendi limiti ile pozisyon oranı dikkate alınır.

18. Peşin ihracatta süreç nasıl işler? Döviz, gümrük beyannamesinden önce TCMB'ye satılabilir; TL karşılığı hemen ödenir. %3 destek ise 6 ay içinde en az satılan tutarda "Peşin Ödeme" şekilli gümrük beyannamesi ve güncel pozisyon formu bankaya sunulunca ödenir.

19. Hizmet ihracatı ve efektif getirilen döviz? Hizmet geliri kesin fatura tarihinden itibaren 180 gün içinde satılmalı; banka hizmetin yurt dışına fiilen sunulduğunu belgelerle kontrol eder. Efektif getirilen hizmet bedeli ve peşin mal ihracatı bedeli destek almaz; peşin olmayan mal ihracatı bedeli Nakit Beyan Formu ile destek alabilir.

20. DİİB kapsamındaki ihracatta destek nasıl hesaplanır? Bedelsiz ithalat tutarı ihracat bedelinden düşülür, kalan tutar destek matrahıdır. Örneğin 500.000 USD ihracat ve 200.000 USD bedelsiz ithalatta matrah 300.000 USD'dir. Bedelsiz ithalat ihracat bedeline eşit veya fazlaysa destek ödenmez.

F. Yaptırımlar ve satış öncesi kontrol listesi

21. Gerçeğe aykırı bilgiyle destek alınırsa ne olur? Destek faiz ve BSMV ile geri alınır. İlk tespitte 1 yıl, tekrarında 3 yıl süreyle destek ve TCMB kaynaklı kredi kısıtı uygulanabilir; kontrol ilişkisi bulunan firmalar da etkilenebilir.

Döviz satışından önce mükelleflerimizin şunları kontrol etmesini öneriyoruz:

• □ Döviz pozisyon oranı %10'un altında mı (yıl başı kuruyla)?
• □ Pozisyon bildirim formu son 15 gün içinde düzenlendi mi?
• □ Son çeyrek satış limitinde ve 25 milyon TL destek tavanında yer var mı?
• □ Ek-4 kapsamında kullanılan bir reeskont kredisi var mı?
• □ İhracat bedeli geldiğinden beri hesap bakiyesi korundu mu?
• □ Hizmet ihracatında 180 gün, peşin ihracatta 6 aylık belge süresi takipte mi?

Bu not genel bilgilendirme amaçlıdır; firmanıza özel pozisyon oranı hesaplaması ve Döviz Pozisyon Bildirim Formu hazırlığı için denetçinizle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynak

TCMB, Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı (yürürlük: 1 Ekim 2026)

Bilgilerinize sunulur.       

Saygılarımızla…